τίτλος έργου

Εργαστήρι Οπτικού Γραμματισμού «Μαθαίνω να βλέπω»


Το πρότυπο αυτό εργαστήριο έχει σκοπό να μας κάνει «οπτικά αλφαβητισμένους», δηλαδή να καλλιεργήσει την οπτική μας αντίληψη και το σύνολο των δυνατοτήτων του να βλέπουμε: Αυτό που λέμε βλέπουμε όχι με τα μάτια, αλλά με το μυαλό. Το εργαστήριο απευθύνεται στο ευρύ κοινό, ωστόσο ο οπτικός γραμματισμός είναι πολύτιμο εφόδιο για όλα τα επαγγέλματα της εικόνας, καλλιτεχνικά και θεωρητικά.

Είμαστε όλοι δίγλωσσοι. Τη δεύτερή μας γλώσσα δεν τη μιλάμε, αλλά την διαβάζουμε. Είναι η οπτική γλώσσα.

Πολλές φορές κοιτάζουμε χωρίς να βλέπουμε. Μαθαίνω να βλέπω σημαίνει μαθαίνω να κοιτάζω ενεργά. Να αντιλαμβάνομαι την εικόνα, να προσεγγίζω, να αναλύω, να νοηματοδοτώ, και να αξιολογώ το οπτικό μου περιβάλλον. Να σκέφτομαι και να θυμάμαι (με) εικόνες.

Ο Οπτικός Γραμματισμός (Visual Literacy) εμφανίστηκε ως ανεξάρτητος τομέας πρόσφατα. Βασίζεται στην γενική αρχή ότι η τεχνητή εικόνα (εικόνα που δημιουργεί ο άνθρωπος με τεχνητά μέσα) είναι γλώσσα, άρα διαβάζεται. Προσεγγίζοντας την εικόνα σαν κείμενο μαθαίνουμε να καταλαβαίνουμε. Επιπλέον, το να είσαι οπτικά εγγράμματος είναι η αφετηρία για όλες τις επιστήμες και τις τέχνες που έχουν αντικείμενο την εικόνα.


Την αφίσα σχεδίασε η Ναταλία Ανδρεαδάκη

Το Εργαστήρι Οπτικού Γραμματισμού «Μαθαίνω να βλέπω» δημιούργησε και διδάσκει ο ΜΓΚ.

Πρωτολειτούργησε πειραματικά την περίοδο Φεβρουαρίου - Μαΐου 2014
στον χώρο κοινωνικής συνάντησης και δράσης
Vita Activa, στην Α' Φοιτητική
Εστία του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Έγιναν 6 συναντήσεις με μια ομάδα
των 12 έως 20 ατόμων, κυρίως φοιτητές και φοιτήτριες από μεγάλη ποικιλία σχολών.


Περιγραφή του εργαστηρίου :


Το εργαστήρι αφορά τον καθένα, όχι μόνο τον καλλιτέχνη.

Η τεχνητή εικόνα προσεγγίζεται συγχρονικά. Το εργαστήρι, για να εστιάσει στην σχέση υποκειμένου με το αντικείμενο, αρχικά απενεργοποιεί κάποιους μηχανισμούς γνώσης. Ο συμμετέχων δουλεύει παράλληλα σε πολλά επίπεδα, π.χ. αντίληψη, μνήμη, συνείδηση, κρίση, φαντασία. Συνειδητοποιεί την δική του θέση ως προς την εικόνα και διδάσκει τον εαυτό του τρόπους να την τελειοποιήσει. Ο διδάσκων εισάγει τη μέθοδο με την οποία ο ίδιος, ως εικαστικός καλλιτέχνης, δημιουργεί εικόνες. Με αυτή σαν σημείο αναφοράς, ο κάθε ένας από τους συμμετέχοντες θα ενθαρρυνθεί να αναζητήσει μια δικιά του, προσωπική μέθοδο να «διαβάζει» την εικόνα. Τοποθετούμενος απέναντι στο πρόβλημα της γνώσης ανακαλύπτει εκ νέου προσωπικές του ικανότητες. Καθότι ο Οπτικός Γραμματισμός αφορά το αρχικό επίπεδο της νόησης, το αισθητηριακό, το εργαστήριο εφαρμόζει την βιωματική μάθηση. Η θεωρία περιορίζεται στο ελάχιστο και η διαδικασία πραγματοποιείται ως επί το πλείστον δια μέσου εικόνων.

Η ομαδικότητα και η συνεργασία είναι βασικό στοιχείο των συναντήσεων. Βάρος δίνεται στη συμμετοχή σε απλές ασκήσεις και δημιουργικά παιχνίδια. Το εργαστήρι παρουσιάζει μια καινοτομία: Η μέθοδος του οπτικού γραμματισμού προεκτείνεται πέρα από την τεχνητή· στην φυσική εικόνα. Έχουμε, δηλαδή, ισότιμη αντιμετώπιση έργου τέχνης και πραγματικότητας. Κάτι χρήσιμο, όχι μόνο στην προσέγγιση του έργου τέχνης, αλλά και αντίστροφα, στην δική μας αντίληψη της προσωπικής και κοινωνικής πραγματικότητας.

Το εργαστήρι έχει περιορισμένο αριθμό συμμετοχόντων και ολοκληρώνεται σε οκτώ τρίωρες συναντήσεις. Οι συναντήσεις γίνονται σε αίθουσα εξοπλισμένη με προτζέκτορα. Οι τελευταίες συναντήσεις γίνονται έξω από την αίθουσα. Στον δημόσιο χώρο ο συμμετέχων εφαρμόζει ότι έμαθε σε πραγματικές συνθήκες.

Από το 2015, το Εργαστήρι Οπτικού Γραμματισμού «Μαθαίνω να βλέπω» φιλοξενείται στο Ίδρυμα Β & Μ Θεοχαράκη.



Συμμετείχαν στο εργαστήρι και έγραψαν :

Ανώνυμα: ενδιαφέρον και διαδραστικό.


Ανώνυμα
:
matheneis na vlepeis!!!


Ανώνυμα: Α) Έμαθα να κοιτάω τις εικόνες γύρω μου πιο αντικειμενικά, χωρίς τον τόσο εντονο συναισθηματισμό (είναι κάτι που μου έχει κάνει φοβερή εντύπωση, γιατί ποτέ δεν το είχα συνειδητοποιήσει). Β)Έμαθα ότι τρόπος που αντιλαμβάνομαι μια εικόνα, απέχει πολύ από τον τρόπο που θα την περιγράψω σε κάποιον τρίτο. Αυτό είναι κάτι που με έχει κάνει να παρατηρώ και να στέκομαι περισσότερο σε μια εικόνα. Γ) Έμαθα να προσπαθώ να αντλώ περισσότερες πληροφορίες από αυτό που κάθε φορά εχω μπροστά μου.


Ανώνυμα
: Ήταν ενδιαφέρον και ποικιλόμορφο το εργαστήριο με εναλλαγές.


Ανώνυμα: Νιώθω ότι έμαθα να κοιτάω "καλύτερα", ή μάλλον διαφορετικά. Να δίνω μεγαλύτερη έμφαση σε αυτό που βλέπω μπροστά μου. Να προσπαθώ να αφήνω στην άκρη για λίγο το συναισθηματικό τρόπο που μέχρι τώρα χρησιμοποιούσα για να βλέπω, να προσπαθώ να βρω την πληροφορία στην εικόνα. Άρχισα να κάνω παιχνίδια στον δρόμο με τα μάτια μου, επέλεγα τι δεν μου αρέσει και προσπαθούσα να το βγάλω από το πεδίο μου (και ναι, τα κατάφερα!). Βγαίνω εξω και παρατηρώ τον κόσμο! Είναι πραγματικά αστεία η γλώσσα του σώματος και πολύ ενδιαφέροντα τα συμπεράσματα που μπορεί κανείς να βγάλει.


Ανώνυμα: Προσεγγισα περισσοτερο το συναισθηματικη - προσωπική κριση.


Ανώνυμα
: Αντιλαμβάνομαι καλύτερα την αντικειμενικότητα των πραγμάτων.


Ανώνυμα
:
Προσωπικά μου άρεσε ότι αναπτύχθηκε ένα κλίμα κατά τη διάρκεια των συνεδριών, όπου η γνώμη όλων των συμμετεχόντων "χωρούσε" μέσα στη συζήτηση και καμία από αυτές δε θεωρήθηκε λανθασμένη ή σωστή, γεγονός που ενισχύει την αμεροληψία στην ερμηνεία εικόνων.


Ανώνυμα: Είδα περισσότερο το [ανθρώπινο] σώμα και τις στάσεις του.


Ανώνυμα
: vlepw den koitaw apla.


Ανώνυμα
: Από όλες τις συναντήσεις μας πήρα κάτι. Με βοήθησε πιστεύω αρκετά και το θεωρητικό κομμάτι που πλαισίωνε την κάθε συνάντηση.


Ανώνυμα: Μου άρεσε πως ένιωσα ότι πήρε μορφή μαθήματος και ότι τελικά το να βλέπεις είναι κάτι που μαθαίνεται. Με βοήθησε πολύ και η τελευταία μας συνάντηση, η παρατήρηση στον δρόμο. Εκεί ενιωσα ότι αυτά που λέγαμε για 1 μήνα εφαρμόστηκαν. Ένιωσα ότι όντως κοιτάω λίιιιιιγο διαφορετικά.


Ανώνυμα
: (...) Πιο συγκεκριμένα, με βοήθησε να αντιληφθώ πως, όπως ερμηνεύουμε τον λόγο σκεπτόμενοι τα λεγόμενα του/των συνομιλητών μας, έτσι ερμηνεύουμε βλέποντας και μία εικόνα.


Ανώνυμα: Είναι σημαντικό να μάθουμε να ερμηνεύουμε αντικειμενικά μία εικόνα, όπως πρέπει να ερμηνεύουμε αντικειμενικά όταν πρόκειται για τις συζητήσεις μας. Τέτοια εκπαίδευση, δηλαδή, είναι εξίσου σημαντική με τη λεκτική/ρητορική.


Ανώνυμα
: Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα οπτική για το πως αντιλαμβανόμαστε τα αντικείμενα, κάνοντας και μια εισαγωγή για την "οπτική" γωνία των ατόμων με απώλεια όρασης.


Ανώνυμα
: Μου άρεσε πολύ ο ενθουσιασμός που είχα μετά από κάθε συνάντηση. Καιι..ενθουσιάστηκα με τις φετινές μου διακοπές. Ένιωσα πως έδινα στον εαυτό μου περισσότερο χρόνο να κοιτάει τοπία και ανθρώπους, και όχι απλά να σκανάρει τον χώρο. Πραγματικά ήταν πολύ όμορφη εμπειρία. Σε ευχαριστώ πολύ Μιχάλη! :)


2014-16:

Ν Βλ: Το θέμα είναι ευρύτατο. Συνειδητοποιούμε την ύπαρξη ελάχιστων πραγμάτων από αυτά που είναι γύρω μας…


Σ:
Παράβλεπα ότι κάτι είναι «εικόνα», δηλαδή μη πραγματικό. [Σε ότι αφορά τον εαυτό μου] έχω δει διαφορές (...) στην επικοινωνία εν γένει. Τείνω να είμαι πιο διαλλακτικός με το τι βλέπουν οι άλλοι και ν' αντιλαμβάνομαι πιο άμεσα τη διαφορετικότητα των οπτικών.


Ν Κ:
Συνειδητοποίησα ότι όσον αφορά στην πραγματική εικόνα, είχα μειώσει την παρατηρητικότητά μου σε σχέση π.χ. με την παιδική μου ηλικία. Και ότι όσον αφορά στην τεχνητή εικόνα, δεν έβαζα πολύ την φαντασία μου να δουλέψει.

Το ότι στο εργαστήρι με διάφορους τρόπους διαχωρίσαμε τα επίπεδα ερμηνείας, με βοήθησε πολύ στο να βλέπω με πιο ολοκληρωμένο τρόπο κάθε εικόνα.



Ι Κ: Το εργαστήρι δεν είναι ελιτίστικο. Είναι ζωντανό, προσιτό και διαφορετικό. Επίσης η λέξη εξαιρετικό δεν είναι αρκετή για να περιγράψει την συζήτηση πάνω στην σχέση λόγου και εικόνας.

Κάποιες εικόνες στην αίθουσα μοιάζαν αληθινές, στο δρόμο ήταν όλα αληθινά! Ήμασταν κομμάτι όλου αυτού, δεν ήταν οι εικόνες που απλώς σχολιάζαμε, τις επιλέξαμε. (…) Αυτό στο οποίο τελικά κατέληξα είναι πως στον δρόμο υπάρχει ομορφιά / βασικά εκεί βρίσκεται η κατεξοχήν ομορφιά απλά τη προσπερνάμε. στον δρόμο λοιπόν.


Κ Σ:
Λοιπόν εγώ έχω να δηλώσω ότι έχω αλλάξει ΤΕΛΕΙΩΣ τον τρόπο που παρατηρώ τα πράγματα γύρω μου.

Είμαι πιο παρατηρητική. Εφαρμόζω τους κύκλους γραμματικής της εικόνας.

Νομίζω η συνάντηση που κάναμε στον δρόμο εκτός του ότι περάσαμε τέλεια ήταν και η πιο εποικοδομητική γιατί εφαρμόσαμε σε αληθινές εικόνες ότι είχαμε μάθει σε τεχνητές μέσα στην αίθουσα.


Δ Σ: Άλλαξε η ουσία της παρατήρησής μου. Η προσέγγισή μου γίνεται πιο άμεσα και με περισσότερο ενδιαφέρον.

Μέσα από όλη αυτή τη διαδικασία συνειδητοποίησα πόσο εύκολο είναι να δεις το θετικό ενός τίποτα! μέχρι και το πιο αδιάφορο και απεχθές μπορεί να γίνει δικό σου, απλώς αν ανοίξεις τα μάτια του μυαλού και της φαντασίας!! (...) Το εργαστήρι με βοήθησε να προσδιορίσω τον τρόπο που μπορώ να το πετύχω αυτό!


Ανώνυμος/η:
Σε οτιδήποτε και να κοιτάξω θα βρω κάτι. Δεν υπάρχουν ουδέτερες εικόνες, αλλά τα πάντα έχουν ένα νόημα.

Δόθηκε η βάση και πλέον μπορούμε να εφαρμόζουμε μόνοι μας αυτά που μάθαμε.


ΜΓΚ, 22/08/2017

Διαβάστε επίσης: , ΜΓΚ, 6/12/2014

Σύνδεσμοι για τον Οπτικό Γραμματισμό στην Ελλάδα και το Εργαστήρι «Μαθαίνω να Βλέπω»:
blog, tumblr, facebook